Chuyển đến nội dung chính

🇯🇵 Nhật Bản · Cận đại

Shiatsu指圧(しあつ)

Phương pháp hình thành ở Nhật Bản, dùng lực ấn của ngón tay, lòng bàn tay và các cách chạm khác, thường thực hiện qua lớp quần áo. Hai truyền thống Namikoshi và Masunaga cho thấy sự khác biệt trong cách giảng dạy và cách hiểu về cơ thể; không có một cường độ hay công dụng duy nhất nào định nghĩa được tất cả.

Thông tin cơ bản

Nguồn gốc
🇯🇵 Nhật Bản — Nhật Bản (Tokyo)
Thời kỳ
Đầu thế kỷ 20 (thập niên 1910–1940)(Cận đại)
Phân loại
Massage truyền thống / Massage lâm sàng
Ba nguyên tắc
Ấn vuông góc, duy trì, tập trung (Namikoshi): thả trọng lượng cơ thể xuống thay vì đẩy
Hai trường phái chính
Shiatsu Namikoshi (dựa trên giải phẫu, các điểm chuẩn trên toàn thân) và shiatsu kinh lạc của Masunaga (chẩn đoán kyo/jitsu, Zen shiatsu)
Giấy phép
Tại Nhật Bản là giấy phép quốc gia Người hành nghề Anma–Massage–Shiatsu (luật năm 1947; shiatsu được nêu tên chính thức năm 1964)
Ở nước ngoài
Có các liên đoàn shiatsu khắp châu Âu; được công nhận chính thức là một nghề ở Áo và Thụy Sĩ. Ở Vương quốc Anh, shiatsu không chịu quản lý theo luật định mà tự quản thông qua các hội nghề nghiệp
Kỹ thuật
Ấn / Kéo giãn
Bộ phận người thực hiện sử dụng
Ngón cái / Lòng bàn tay / Khuỷu tay
Chất dẫn
Không dùng
Trang phục
Mặc quần áo
Nơi thực hiện
Đệm
Thời lượng thông thường
40–90 phút
Tên gọi khác
Shiatsu therapy · Namikoshi shiatsu · Zen shiatsu · Shiatsu-ho

Lịch sử: từ anma đến shiatsu

Shiatsu bắt nguồn từ anma, vốn đến từ Trung Quốc và phát triển nét riêng tại Nhật Bản. Vào thời Edo, anma được bảo hộ như một nghề dành cho người khiếm thị, và các kỹ thuật ấn được trau chuốt cùng với nhào nặn và gõ. Sau cuộc Duy tân Minh Trị, khi y học phương Tây trở thành trung tâm của hệ thống, anma ngày càng bị xem là để dễ chịu hơn là để chữa bệnh, và cần có một cách lý giải mới cho liệu pháp ấn.

Năm 1919, Tamai Tenpeki xuất bản “Shiatsu-ho”, đặt tên shiatsu cho một liệu pháp dựa trên lực ấn. Các kỹ thuật hồi sức kappo của judo, phép dưỡng sinh do-in có từ lâu đời và các phương pháp nắn chỉnh phương Tây du nhập thời đó đều góp phần định hình shiatsu thời kỳ đầu.

Người biến nó thành một hệ thống là Namikoshi Tokujiro (1905–2000). Khởi đầu từ thời thơ ấu ở Hokkaido khi ông dùng ngón cái xoa dịu chứng thấp khớp của mẹ, năm 1940 ông mở Viện Shiatsu Nhật Bản tại Tokyo và xác lập các điểm cơ bản dựa trên giải phẫu, sinh lý cùng nguyên tắc ấn vuông góc, duy trì, tập trung. Việc ông trị liệu cho Marilyn Monroe năm 1954 đã đưa shiatsu ra thế giới; năm 1955 shiatsu được đưa vào luật như một hình thức của anma, và lần sửa luật năm 1964 tạo ra danh xưng chung “Người hành nghề Anma–Massage–Shiatsu”, công nhận về mặt pháp lý shiatsu là một kỹ thuật độc lập bên cạnh anma và massage.

Lý thuyết và triết lý: lực ấn và sự tĩnh lặng

Các tài liệu về shiatsu bàn về lực ấn duy trì, tư thế, hơi thở và việc chờ đợi phản ứng của người nhận. Những điều này không hứa hẹn một cường độ hay phản ứng cơ thể cố định nào.

Hai truyền thống Namikoshi và Masunaga khác nhau về nền tảng đào tạo và ngôn ngữ mô tả. Cách giải thích theo giải phẫu và khái niệm kinh lạc nên được giới thiệu trong bối cảnh riêng của mỗi bên.

Có người thích sự yên lặng, có người muốn được hỏi han bằng lời. Thay vì quyết định lực ấn đúng cho ai đó, buổi trị liệu có thể chừa chỗ để họ thay đổi mong muốn của mình.

Phát triển: shiatsu trên thế giới

Từ thập niên 1970, shiatsu lan rộng nhờ các thầy người Nhật và những người hành nghề từng học ở Nhật Bản. Tại Hoa Kỳ, Ohashi Wataru giảng dạy “Ohashiatsu”; ở châu Âu, học trò của Masunaga dạy Zen shiatsu, và Hội Shiatsu Vương quốc Anh (1981) cùng Liên đoàn Shiatsu châu Âu (1994) đặt ra các tiêu chuẩn nghề nghiệp. Ở Áo và Thụy Sĩ, đây là một liệu pháp bổ trợ được công nhận chính thức.

Tại Nhật Bản, shiatsu là một phần của giấy phép quốc gia Người hành nghề Anma–Massage–Shiatsu, được xếp vào nhóm hành nghề liên quan đến y tế, đòi hỏi học từ ba năm trở lên tại trường chuyên môn và thi quốc gia. Đồng thời, các liệu trình “kiểu shiatsu” cũng được cung cấp ở những tiệm thư giãn không có giấy phép, và các hội người hành nghề có giấy phép vận động để giữ sự phân biệt này.

Các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận lợi ích ngắn hạn đối với đau thắt lưng mạn tính, cứng vai, mất ngủ và lo âu, và ở Vương quốc Anh, châu Âu, người ta kêu gọi có thêm nghiên cứu chất lượng cao hơn. Chống chỉ định giống với các liệu pháp ấn nói chung: loãng xương, viêm cấp, vùng có khối u, và ấn mạnh vào một số điểm nhất định khi mang thai.

Shiatsu ngày nay

Ngày nay shiatsu hiện diện ở ba môi trường: phòng trị liệu do người có giấy phép điều hành tại Nhật Bản, thực hành bổ trợ ở nước ngoài, và các trường đào tạo cho cả hai. Về kỹ thuật, ngoài các điểm cơ bản toàn thân của Namikoshi và kinh lạc cùng chẩn đoán kyo/jitsu của Masunaga, ứng dụng đã mở rộng sang shiatsu tư thế ngồi, shiatsu nằm nghiêng cho thai phụ và shiatsu lực nhẹ trong chăm sóc giảm nhẹ.

Một buổi kéo dài từ 40 đến 90 phút. Người nhận mặc đồ nhẹ nằm trên nệm futon; người thực hiện quỳ và đặt những lực ấn duy trì vài giây mỗi lần trên toàn thân bằng ngón cái, lòng bàn tay và khuỷu tay. Có cả kéo giãn và xoay khớp, nhưng lực ấn vẫn là nhân vật chính.

Yên tĩnh, mặc quần áo và không cần dụng cụ hay dầu, shiatsu dễ dàng đi vào bệnh viện, viện dưỡng lão và văn phòng, và giữ một vị trí riêng biệt giữa các phương pháp trị liệu cơ thể trên thế giới như một kỹ thuật ra đời tại Nhật Bản.

Thủ pháp tiêu biểu

Phần mô tả giới thiệu cách chạm, không phải hướng dẫn để làm theo. Cách thực hành khác nhau tùy trường phái, người thực hiện và người nhận.

  • Ấn ngón cái (vuông góc, duy trì)

    Bụng ngón cái đặt vuông góc với bề mặt, thả trọng lượng cơ thể trong ba đến bảy giây; đơn vị cơ bản của shiatsu.

  • Ấn bằng lòng bàn tay

    Lực ấn trải qua cả lòng bàn tay trên một vùng rộng; dùng để mở vùng bụng và lưng.

  • Ấn bằng khuỷu tay (ở các phong cách có dùng)

    Được dùng trong một số phong cách shiatsu và trị liệu cơ thể, phân biệt với thực hành bằng bàn tay và ngón tay mà Trường Cao đẳng Shiatsu Nhật Bản mô tả.

  • Tay mẹ và tay con (Masunaga)

    Một tay đỡ và cảm nhận trong khi tay kia di chuyển; sự phối hợp hai tay của Zen shiatsu.

  • Chẩn đoán hara (Masunaga)

    Sờ nắn vùng bụng để đọc kyo và jitsu trong kinh lạc và quyết định chỗ cần tập trung.

  • Kéo giãn kinh lạc

    Dẫn người nhận vào những tư thế kéo dài một đường kinh, kết hợp với lực ấn.

Một ví dụ về buổi trị liệu

Một ví dụ coi trọng việc trao đổi và sự đồng ý của người nhận. Thời lượng và trình tự không phải đáp án cố định, cũng không phải hướng dẫn tự thực hiện.

  1. Ổn định tư thế và hơi thở

    Người thực hiện quỳ, giữ trọng tâm; quan sát nhịp thở của người nhận.

  2. Chẩn đoán hara hoặc vùng lưng

    Đọc kyo/jitsu theo phong cách Masunaga; kiểm tra độ căng tổng thể theo phong cách Namikoshi.

  3. Nằm sấp: lưng, hông, mông, chân

    Các điểm dọc hai bên cột sống, từ trên xuống dưới.

  4. Nằm ngửa: chân, bụng, ngực, tay, đầu

    Lực ấn duy trì và kéo giãn dọc theo kinh lạc.

  5. Kết thúc ở tư thế ngồi

    Vai, cổ và đầu để khép lại buổi trị liệu.

Liên hệ với giải đấu

Điểm thi đấu đánh giá phần trình diễn theo luật của giải đó, không phải xếp hạng giá trị của kỹ thuật hay văn hóa. Vui lòng xem luật thi chính thức để biết điều kiện tham gia và tiêu chí chấm điểm.

Các hình thức và trường phái liên quan

Câu hỏi thường gặp

Q.Shiatsu khác massage như thế nào?

Massage chủ yếu dùng dầu và các kỹ thuật trượt như vuốt và nhào nặn. Shiatsu được thực hiện khi mặc quần áo, không dùng dầu, đặt lực ấn vuông góc và duy trì lên các điểm. Luật pháp Nhật Bản xem chúng là những kỹ thuật riêng biệt.

Q.Các điểm shiatsu có giống huyệt châm cứu không?

Shiatsu kinh lạc của Masunaga dựa trên kinh lạc và huyệt vị của y học Đông Á; shiatsu Namikoshi dùng các điểm cơ bản xác định theo giải phẫu, không nhất thiết trùng với huyệt. Cả hai trường phái đều tồn tại.

Q.Shiatsu có đau không?

Shiatsu tốt là lực ấn sâu thường được mô tả là “đau mà dễ chịu”, không phải đau nhói. Vì trọng lượng được thả xuống từ từ, nguyên tắc là chờ đến khi cơ thể đón nhận lực ấn.

Q.Hành nghề shiatsu ở Nhật Bản có cần giấy phép không?

Có. Shiatsu với tư cách trị liệu đòi hỏi giấy phép quốc gia Người hành nghề Anma–Massage–Shiatsu (đào tạo từ ba năm trở lên và thi quốc gia). Các liệu trình ở tiệm thư giãn không có giấy phép không phải là “shiatsu” theo luật.

Thuật ngữ

垂直圧Suichoku-atsu
Lực ấn đặt vuông góc với bề mặt cơ thể; nguyên tắc đầu tiên của shiatsu.
虚実Kyo / Jitsu
Hư (kyo) và thực (jitsu) trong một đường kinh; khái niệm chẩn đoán của Masunaga.
腹診Fukushin / Hara diagnosis
Đọc tình trạng cơ thể bằng cách sờ nắn vùng bụng; một phương pháp chẩn đoán của Đông Á.
活法Kappo
Các kỹ thuật hồi sức của judo đã ảnh hưởng đến shiatsu thời kỳ đầu.

Nguồn và tài liệu tham khảo

Bài viết dựa trên các nguồn sơ cấp, cơ quan chính thức, tài liệu học thuật và tổ chức sau đây.

  1. [1]厚生労働省 — あん摩マツサージ指圧師、はり師、きゆう師等に関する法律(1947 年法律第 217 号)Cơ quan chính thức
  2. [2]日本指圧専門学校(浪越徳治郎創立、1940 年)Tổ chức
  3. [3]Masunaga, Shizuto & Ohashi, Wataru. Zen Shiatsu: How to Harmonize Yin and Yang for Better Health. Japan Publications, 1977.Sách
  4. [4]Namikoshi, Tokujiro. The Complete Book of Shiatsu Therapy. Japan Publications.Sách
  5. [5]European Shiatsu Federation (ESF)Tổ chức
  6. [6]日本指圧専門学校 — 指圧療法について(mở trong thẻ mới)Tổ chức

Về bài viết này

Biên soạn từ các tài liệu đã công bố. Việc dẫn nguồn không có nghĩa là cộng đồng hay chuyên gia đã thẩm định xong, cũng không có nghĩa là công dụng đã được chứng minh. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến của những người thực hành về tên gọi, mô tả, bổ sung và đính chính.

Gửi ý kiến hoặc đính chính
Biên soạn
Massage Championship World Tour
Cập nhật lần cuối

Hình minh họa riêng cho từng kỹ thuật chỉ được đăng sau khi kiểm tra nội dung, nguồn và điều kiện sử dụng. Hình minh họa do AI tạo được ghi rõ là để giải thích, không bao giờ được trình bày như ảnh tư liệu về con người, phỏng vấn hay buổi trị liệu.

Kỹ thuật liên quan